Kurtlerde kocer yasami

Kimisi metropollerde sikismis, kimisi kara cadiri terketmemis. Urfa'dan Van'a, Dersim'den Hakkari'ye onlarca asiret konakliyor Kurdistan topraklarinda.
FEODAL toplumun sosyal orgutlenmesi olarak bildigimiz asiretcilik, asimilasyon ve distan etkilere karsi kendi kultur ve gelenegini yasatmanin bir bicimi olarak karsimiza cikiyor. Bugun Kurdistan topraklari, disa kapali tutulan ancak kan baglarini asan, icte hizli bir hizli bir degisimi yasayan, hem yerlesim alani hem de nufus yogunlugu olarak buyuyen asiretleri barindiriyor.

Kurdistan'da onlarca asiret bulunuyor, dort bir yana yayilmis ve bazi bolgelerde yogunlasmislardir. Beritan, Mehmediyan, Butayan, Jirkan, Dideran, Spertiyan ve Tayyan asiretleri bunlardan sadece bir kac tanesini olusturuyor.

Asiretlerin en fazla yogun olduklari bolgeler ise, Urfa, Bingol, Dersim, Mardin, Siirt, Amed, Van Golu cevresi, Agri ve Hakkari. Sabit bir bolgede kalmayan ve surekli hareket halinde olan kocer asiretler, kucukbas hayvancilikla ugrasiyorlar. Her asiretin onbinlere varan koyunu var. Hayvanlar icin otlak bulabilmek icin ise mevsim ve bitki durumuna gore yayla yayla geziyor, cadir hayati yasiyorlar.

KONAKLAMA YERLERI

Asiretler genelde kis mevsimini Urfa, Mardin, Besiri, Silvan, Batman yaylalarina gocerler. Kocerlerin Kuzey'de sik sik konaklandigi yaylalar arasinda; Van Golu cevresinde Nemrut, Sipan, Kariz, Aveberhan, Mus'ta Zovaser, Bingol'de Serafettin, Erzincan'da Munzur, Siirt ve Hakkari'de Herekol, Cindiyan Meydani, Van'da Catak, Agri'da Agri Dagi yaylalari sayilabilir.

Asiretlerin gocu kademeli gerceklesiyor. Once cobanlarin basini cektigi suruler gonderiliyor, onlari da asiretin tum mensuplari izler. Genelde bes ay kadar bir sure yaylada kalan kocerler, bazen 1 ay gibi kisa sure icinde tekrar harekete geciyor. Konaklama yerlerinin degistirilmesi, tamamen mevsim, iklim, bitki ortusunun ihtiyaca cevap verip vermeyeceginin hesabina gore kararlastiriliyor.

ASIRETIN OZELLIKLERI

Yine kocerlerde "Cadir", "Kabile", "Asiret" ve "Ulukisi" duzeni hakim. Cadir, toplumsal orgutun en kucuk unitesi anlamini tasiyor. Kabile, kan akrabaligi, asiret ise evlenme yolu ile dogan hisimliklar oluyor. Ulukisi de birkac asiretin biraraya gelmesiyle kurulan konfederasyonun reisi oluyor.

SECILEN KONAK: CADIR

Kocerlerin konakladigi cadirlara gelinecek olursak, cadirin secilmesinin bir cok nedeni var; cadir bezinin kolayca dokunmasi, az masrafa yol acmasi ve kolayca tasinabilmesi... Yine cadirin kurulmasi ve sokulmesinin basit olmasi, saglamligi, gerektiginde en kisa surede buyutulup genisletebilmenin verdigi kolaylik. Kocerler tarafindan genelikle Kara Cadir kullaniliyor. Keci kilindan yapilan ve genelde 6-16 m. uzunlugunda 60-75 cm genisliginde olan buyuk cadirlar. Gerci cadirin buyuklugu biraz da sahibinin maddi durumuna bagli. Ancak cadirin en buyuk ozelligi, uclarinin sacakli ve mavi beyaz boncuklarla suslenmesidir. Bu cadirlar, 4-6 direkli olup etrafinda toplanabilen ve desenli, renkli iplerle orulmus citlerle gerilmektedir. Bu citlerden sanat degeri yuksek olanlara da rastlamak mumkun.

Kara cadirlarin sacak alti ile zemin arasini kapatmak icin agac cubuklardan yapilmis citler kullaniliyor. Bir metre civarindaki parmak kalinligindaki cubuklar soyularak perdahlaniyor. Bunlara olusturulacak motiflere gore renkli yun ve hatta ipek iplikler sariliyor. Sonra bu cubuklar yanyana getirilerek cit orme teknigi ile birlestiriliyor. Bu citler bazen cok emek isteyen birer sanat eseri haline gelebiliyor.

Ancak ne yazik ki, Kara Cadir Kurdistan'in bir cok yerinde mayin tehlikesi ve askerin baskisi sonucu oldukca azalmis bulunuyor, oysa doga ile birarada yasam ve yaz sicakligini golgede gecirmenin en buyuk olanagini sunan bir yasam tarzidir.

Geri