BERÎTANLILARDA KADININ YERÎ
Simko Bêrtî 14/12/2005

Beritanlýlar insanlýk tarihinin ilk evresi olan ilkel komün al hayatýn  özelliklerini taþýyan yaþam biçimi ve iþ bölümün olduðu  anaerkil  aile özeliklerini sürdüðü bir yaþamlarý vardýr. Beritanlýlarýn göçebe olmalarýndan dolayý yaþamlarý, sürekli bir hareketlilik içinde olmaktadýr.
Kendi yaþamlarýn sürdürebilmeleri için hayvanlarýna iyi bakmalarý gerekir.
    
Kendi hayvanlarýný otlatma sýcaklýk soðukluk gibi etkenlerden dolayý sürekli bir deðiþtirme vardýr. Doðayla etkinleþim içinde olup doðadan faydalanma temelinde yaþamý sürdürürler. Yerleþim hayata geçmeyen Beritanlýlardan ilkel komün alým evresinde olduðu gibi iþ bölümü çok belirgin görünmektedir.  Bu iþ bölümü kiþilerin fiziksel özeliklerinden yaþam koþularýna ve çevre baskýsýna göre kendiliðine þekillenmiþtir.

Bu iþ bölümü erkek ve kadýn olmak üzere cinsiyete dayalý olarak iþ yapýlýr. Bu iþ bölümü daha çok fiziksel olarak erkek ve kadýnýn yapacaðý iþler ortaya çýkmýþtýr.

Beritanlýlrla göçebe olduklarý için hayvanlarla uðraþan ve hayvanlara bakan kiþinin erkek olmasý gerekir. Çünkü hayvanlar gece gündüz mera, daðda yolda, yaylada nerede olursa olsun bir kiþinin gözetiminde olmasý gerekir. Erkekler hayvanlara bakma çobanlýk yapma ticaret yapma avcýlýk yapma ve þehirden ev için alýþ veriþ yapma iþlerini yaparlar. Çobanlar bazen 24 saat veya haftalarca eve gelmezler. Erkek çocuklar kuzulara bakarlar.

Kadýnlar daha çok evin içindeki iþleri yapmaktadýr. Kadýn çocuk doðurma ve bakýmý, yemek yapma, bulaþýk yýkama, çamaþýr yýkama, evi düzenleme, koyunlarý saðma, peynir yapma, sofra düzenleme, ip eðirme, kilim, palas kazak, çorap yapma ve misafirleri aðýrlama gibi iþleri yaparlar.

Kadýnlar hem fiziksel, hem koþular ve çevre baskýsýndan dolayý çobanlýk yapamazlar. Kýz çocuklarý ev iþlerinde annelerine yardýmcý olurlar. Aile de kadýn tamamen eve hakim olup ve çoðu zaman aile ismi kadýnýn ismi ile anýlýr. Yine çocuklar anne adý ile tanýnýrlar.

Beritanlýlardan kadýnlara çok büyük deðer verilir. Kadýn ailenin geçimini düzenini aile eðitimini saðlamak anneye düþmektedir. Kadýn çocuklarý geleceðe hazýrlamak için uðraþýr.

Yine sosyal yaþantýda kadýnlara büyük deðerler verilmektedir. Eðer aile içi veya dýþardan bir kavga, silahlý bir çatýþma dahi olsa kadýn araya girse yazmasýný hava kaldýrsa iki tarafta kavgayý durdurur. Yine kavgalarda kesinlikle kadýna kimse karýþmazdý.

Sosyal yaþamda kadýnýn çok önemli bir yeri vardýr. Kadýn niþan, düðün, yas gibi etkinliklere katýlýr. Bu katýlmada en ön safta yer alýr ve giyiminde en iyi giysilerini giyerlerdi. Düðünlerde erkek ve kadýn birlikte kol kola oynarlar. Kadýn bütün iþlerini yaptýktan sonra yaylada BINDARÝ dediðimiz pikniklere gidilir. Yemek yeme, gezme, çay içme, aþktan konuþma, halay çekme, klam/stran söyleme ve delallar söylenirdi. Bu tür sosyal etkinlikler düzenlenirdi.

Kadýnlar aile içinde çocuklarý eðitirken kendi ahlak, gelenek, görenek, örf törelerine uygun yetiþtirirler. Birde kendi yaþam þartlarýna uygun yetiþtirirler. Kýzlarý daha çok ev iþlerini öðrenirler. Erkek çocuklar ise babalarýnýn yanýnda hayvanlara bakma ile ilgili þeyleri öðrenirler.

Ýlkel komünal toplumda sürekli doðayý gözetleyen ondan yaþam bulan kadýn toplum tarzýnýn bilgesidir. Kadýn üretkenliði ve toplum yönlendirilmesi bundandýr. Doðal toplumda olup biten yaþam pratiði gereði en iyi bilen kadýndýr. Doðal toplumda her þey kadýn ana etrafýnda oluþan bir birliktir.

Doðurmasý, çocuk bakýmý onu en iyi toplayýcý ve besleyici konuma zorlamaktadýr. Çocuk sadece anasýný tanýmaktadýr.
Erkeðin mülk olarak kadýn üzerinde etkisi yoktur. Doðal toplum saðlýklý bir toplum doðal çevreyi ve kadýn gücüne dayalý olmasý gerçeðidir.
Doðal toplumda ayrýcalýklý bir yaþam düþünmez ve aile dýþýnda bir yaþam düþünmez. Bütün amacý kendi doðal toplum olarak aileyi yaþatmaktýr.

Toplumlarý toplum yapan örf adet gelenek görenek ve kültürlerin deðerlerini toplamýdýr. Birde  bu toplumun ahlak yapýsý  ve kültürleri buna elveriþli deðildirler. Toplumun ahlak, töre, adet,  örf ve benzeri özellikleri göz önüne aldýðýmýzda  kadýnlarýn iþ bölüm olarak ev iþi yapmalarýnýn  ne kadar doðal olduðu ortaya çýkar.

Beritanlýlarýn  aydýnlama çaðýný yaþayamadýklarý  ve yerleþik hayat geçmediklerinden dolayý  eðitim almadýklarý ve aydýnlamaya  yaþayamamýþlar. Ama birçok il arasýnda göçebelik yapmadan dolayý  deðiþik kültürleri yaþamýþlar. Bilgi ve kültür düzeyleri artmýþtýr.

Tabi ki dünyanýn her ülkesinde toplumlarýn deðiþik kültürleri vardýr. Buda deðiþik yaþam biçimleri ve aydýnlama özellikleri çok deðiþiktir.

Bir olayý tarihsel ve sosyolojik açýdan deðerlendirmek için  o dönemin koþullarýn göz önüne almamýz gerekir.  Çünkü o toplumdaki sosyolojik ve kültürel açýdan deðerlendirmesi gereklidir. Yoksa yapýlacak bütün deðerlendirmeler eksik ve hatalý olur.

Aileler ataerkil özellikte olduklarý için bir ailede kadýn söz sahibi olmuþtur. Kesinlikle birçok ailede halen bu özellikler görülmektedir. Aile isimleri kadýn isimleriyle söylenir. Nasýl ki evi yapan diþi kuþtur derler ya  Beritanlýlarda da evin dirlik düzenini saðlayan yine kadýnlardýr. Gelen bir misafiri iyi aðýrlama  kadýnlarýn ellindedir. Eðer kadýn yetenekli deðilse erkek evi çeviremez. Bu aileye kimse misafirliðe dahi gidemez.

Beritanlýlar kadýnlarýna  çok deðer verirler ama yaþam koþullarý gereði erkek ve kadýnlarýn kendilerine göre iþ yapmalarý gerekmektedir.
Göçebelikte  erkek ve kadýn ikisi de eðitim görmemiþtir. Ama  kendilerini kendi yaþam koþularýna adepte etme zorunluluklarý vardýr.

Biz bu günkü koþulara göre Beritanlýlarýn aile yapýsýný  Avrupa  ve  Ýsveç e göre deðerlendirme yaparsak tamamen yanlýþ sonuçlara varýz. Farklý toplumlardýr. Gelenek, görenek örf ve adetleri tamamen farklý olan iki kültürü karþýlaþtýrmak  sosyolojik açýdan deðerlendirilemez. Sosyolojik olarak deðerlendirsek  farklý özellikler ortaya çýkar.

Bir toplum bir bütün olarak deðerlendirmek gerekirse o günkü koþullara göre tarihsel, kültürel felsefi, sosyolojik ve eðitimsel olarak deðerlendirmek gerekmektedir.

Geri