Beritan

Beritan Nedir?
Beritan kelimesi aslinda Türkçe bir kelimedir. Kelimenin kökü BÊRTÎ dir. Göçebe, koçer veya yerlesik hayata geçmemis, sürekli hareket halinde olan topluluga BÊRTÎ denmistir. Bêrtî mevsimlere göre yer degistiren ve sürekli hayvanlarina güzel otlak bulmaya çalisan, yani kendi yasamini, yetistirdigi hayvanlarinin yasamina göre ayarlayan bir topluluktur. BÊRTÎ ismi de Türk devletinin Kürtlere uyguladigi asimilasyon politikasindan nasibini alarak BERITAN Seklini almistir. BÊRTÎ ye göçebe veya koçer derdik.

Beritanlilar göçebe olduklari için egitim yok denecek kadar azdir. Son yillara kadar okuma ve yazma orani çok düsüktü. Bu nedenle yazili tarihleri yoktur. Beritanlilar yazili bir tarihe sahip olmadiklari için nereden geldikleri, geçmiste nerede yasadiklarina dair herhangi bir bilgi ve belge yoktur. Sadece tarihleri günümüze kadar sözlü olarak gelmistir. Tabi ki TC devleti arsivlerinde varsa bilemiyoruz. Zaten BÊRTÎ'Ler her zaman mevsimlere göre yer degistirmislerdir. Bêrtî'ler hayvanla ugrastiklari için her zaman dogaya göre kendilerini ayarlamalari gerekir. Yani serinlik, sogukluk, sicaklik, ot, su ve barinma için sürekli yer degistirmisler. Yazin serin, bol ot, ve su olan yaylalara gitmislerdir. Kisin ise sicak, bol ot, su ve barinmasi uygun olan yerler seçilmistir. Beritanlilar sürekli dogayla iç içe yasadiklari ve yer degistirdikleri için gittikleri yerlerde uyum sorunlari olmamistir. Bêrtî, Bêrtîyan ve Beritan seklini almistir.

Kürdistan ulusal kurtulus mücadelesinde BERITAN kelimesine büyük bir anlam yüklendi. Beritan ismi Kürt halki arasinda, kahraman isimler arasina girdi. Bu arada kahraman GÜLNAZ KARATAS'i (Beritan) saygi ile aniyoruz.

BERITAN ASIRETI

Beritan asireti üç kabileden meydan gelmektedir. Bunlar 1.QERQÛLAXAN
2.MILEMERAN
3.QOSAN. Bu üç kabile ise kendi arasinda bir çok oymaga ayrilmistir.
Beritanlilar büyük bir cografik alana yayilmislardir. Zaten göçebe demek mevsimlere göre yer degistirmek dermektir. Bunlar Dogu Anadolu ve Güneydogu Anadolu bölgeleri arasindaki alanlarda göçebelik yapmislardir. Göçebelik demek yerlesik hayata geçmemis demektir.

Beritanlilar da genellikle bir is bölümü vardir. Bu is bölümü insanligin ilk evresi olan ilkel kominal hayatin is bölümüne benzer. Erkekler disarida koyunlara bakma, avcilik yapma, erkek çocuklar kuzulara bakma, kadinlar evde yemek hazirlama çocuklara bakma, çamasir yikama kiz çocuklari annelerine yardim etme ve çali çirpi toplama isleriyle mesguldürler.

Bertanlilar genel olarak göçebe de olsalar nüfus olarak Elazig'in Palu ilçesine bagli 1. QERQÛLAXAN Kirvan Köyü (Gülçati) 2.MILEMERAN Kavak Köyü 3.QOSAN ise Sorkan Köyü (Igdeli), Avlagi ve Köse Köyleri üzerine kayitlarini yazmislardir. Bu Köyler simdi ilçe olan Kovancilar'a baglidir. Ama her zaman sakli (kitim) nüfus olmustur. Askerlik islemlerinden dolayi sürekli asker kaçaklari olmustur. Ayni zamanda bu Köyler Beritanlilarin ilk mülkiyetleri olmustur. Bu Köyleri yerlesik hayata geçmek için almamislardir. Sadece aile büyükleri ve ileri gelenleri kis mevsiminde daha rahat yasamak için almislardir. Çünkü kis mevsiminde koyunlar BÊRÎ (Ceylanpinar) denilen bölgeye götürülürdü. Yaslilar, ileri gelenler, aile büyükleri ve hastalar bu Köylerde kalirlardi. Zenginler hayvanlarini Bêrî'ye (Ceylanpinar) götürüp bakmalari için bahara kadar çoban ve fakir ailelere teslim ederlerdi. Ilkbaharda hayvan sahipleri gidip hayvanlarini teslim alip kendileri bakarlardi. Tabi ki hayvanlara bakan bu aileye belli bir parasal destek yapilirdi.

Göçebe bir hayat yasayan Beritanlilarin en önemli özelliklerinden biri de hayvanlarini otlatmak için sürekli yer degistirmis olmalaridir. Bu yer degistirme mevsime göre uygun otlak bulma ve dogadan faydalanma temelinde gelismistir. Dogal ortamdan faydalanmak için sicaklik, sogukluk, otlak, su vb nedenlerden dolayi göçebelik devam etmistir.

Bertanlilarin geçim kaynagi hayvancilik oldugu için (küçükbas, koyun keçi) her zaman iyi otlak bulmalari aciliyet gerektirirdi. Iyi otlak ve mevsime göre iyi sartlar olusmadigi zaman hayvanlarin çogu telef olurdu.

Yani Yaz (Havîn) mevsiminde serin ve bol ot olan yaylalara gidilirdi. Bu yaylalar Bingöl'ün 1. Karliova, Çavresi yaylasi 2.Solhan'a bagli Serafettin yaylasi 3.Varto Bingöl Sewti (Kog) yaylasi. 4.Erzurum Çat'a bagli Kog veya Begçiman yöresi. 5.Erzincan Kosan yaylasi. 6.Kigi'ye bagli Golgewran yaylasi. 7.Pülümür ve Kigi arasi Bagirbaba (Çarek) yaylasi. 8.Sivrice'ye bagli Hazarbaba, Palu'ya bagli Koy Sipi (Akdag) ve Karacadag yaylasi (Ruslar 1.Dünya savasi sirasinda Dogu Anadolu bölgesini, Bingöl'e kadar isgal edince Beritanlilar bu cografyadaki yaylalara gidemediklerinden dolayi geçici olarak konaklamislardir)

Iyi verim alinabilmesi için Hayvanlarini iyi otlaklarda otlatmalari gerekirdi. Yaz mevsiminde serin ve bol otu olan bu yaylalarda onlari ünündeki kis aylari ve zorluklari beklemekteydi. Ailelerin bir çok ferdi bu hazirliklar için görevlendirilirdi. Bir çok isler onlari bekliyordu.

Beritanlilar yazin gittikleri yerlerde sosyal ve kültürel olarak orada bulunan halkla bir iletisim içine girerlerdi. Bu ilçelerin ticari yönden gelisimini saglar. Yine bunu yaninda beraberinde bir çok olumlu sosyal aktivitelerin gelismesine katki sunarlardi. Etkilesim her yönlü olurdu. Çok gezip ve görmeden dolayi Beritanlilar genis bir kültüre ve cografi bilgiye sahiptirler. Okuma ve yazma ne kadar az olsa da gezip ve görmeden dolayi çok kültürlü bir asirettir.

Aile büyüklerimizin zamaninda ticaret ve devletin ileri gelenleriyle yada ünlü siyasetçilerle iliskileri olmustur. Her gittikleri yerlerden belli sahsiyetlerle iliskileri olmustur.

Beritanlilar oldukca Zengin, Misafir Perver ve Mert insanlardi. Kimsede para (likide) yokken, hayvan sayesinde Beritanlilarda altin çokça bulunurdu. Hayvan hemen satilip paraya dönüstürülebilirdi.
17-03-2005.Zagros Bêrtî/Amed/